ŠTAMPAJ! | ODUSTANI...

Likovna umetnost

Srednji prst

Jana Feritejl, 19. januar 2009.
Pionirov Glasnik


Od revolucije do dekoracije i nazad

Pokazivanje srednjeg prsta je obsceni telesni gest, poreklom iz zapadno evropskiog kulturnog konteksta, kojim se izražava uvreda, ljutnja ili pobuna protiv nekoga ili nečega. Ovaj gest ima svoju dugu istoriju. Za njegovo poreklo vezane su brojne legende. Jedna od njih pripoveda o bitci kod Aginkurta gde su se 1415 godine sukobila francuska i engleska vojska. Francuzi su pretili da će engleskim strelcima odseći srednji prst kako bi im onemogućili da povlače strune na lukovima, a kao odgovor na ove pretnje Englezi su prema svojim protivnicima podizali srednji prst kao preteći gest. Danas podizanje srednjeg prsta najčešće nosi značenje „jebi se“ ili „odjebi“.



Engleski umetnik Tomas Krejn 14. januara u prostoru Elektrika u Pančevu postavio je instalaciju pod nazivom „Umnoži:linije u vremenu“. Dominantni deo ovog rada predstavlja mural koji se sastoji od repetativnog ponavljanja obrisa gesta podignutog srednjeg prsta koji se u ponavljanju i naslojavanju, u bojama od crne do naranđžaste i žute, pretvara u dekorativnu površinu. Na zidu unutar ovog murala postavljene su male kutije u kojima su uramljeni crteži sa različitim motivima: od roja zvezda padalica do dva naduvana tela koja lagano plove u bestežinskom stanju. Ovi crteži nam pomažu da kontekstualizujemo ovaj rad unutar savremenog potrošačkog društva, društva u kome robu predstavlja sve od hrane i pića do ideologija i umetnosti. U ovom konzumerističkom raju nekada uvredljiv gest kojim se izražavalo odbijanje i nemirenje (naprimer u pank kulturi) postaje znak inercije i ignorancije. Ovaj post-ideološki raj savremenog društva radi tako što prazni od značenja ranije reakcionarne znake pretvarajući ih u prazne plivajuće označitelje. Kovanica post-ideološko ne znači da ideologije više nema već da nam se predstavlja kao da je nema. Ona više nije onako direktno disciplinirajuća već radi suptilno kroz naše želje, njihovo usmeravanje i zadovoljavanje, proizvodeći tako efekte raja u kome odsustvuje kritičko mišljenje i nema brige za drugog.



Rad „Umnoži:linije u vremenu“ podseća na crtani film u kome Paja Patak, Miki i Šilja putuju sa svojom neverovatnom kamp kućicom. Vidimo ih na početku kako se bude u savršenoj kućici iz predgrađa u divnoj bašti punoj zelenila. Ubrzo pozadina, koja je ustvari foto tapet, se sklapa i mi shvatamo da se oni nalaze u sred industrijskog pakla na deponiji. Treći deo instalacije Tomasa Krejna upravo pokušava da govoru o onome iza. Umetnik postavlja dva objekta iz arsenala predmeta za svakodnevnu upotrebu: osveživač za vazduh i upaljač, tako da se zapaljivi gas iz osveživača pali, u pravilnom ritmu, u dodiru sa varnicom. Ono što gori upravo je raj, raj sazdan od ratova i smrti koje skriva fantazmatski ekran pred nama.

Pitanje ostaje: kako zaustaviti mašineriju neoliberalnog kapitalistizma, ali i mašinerije buržoaskog nacional-fašizma kod nas, koje se grade upravo na ovakvim fantazmatskim ekranima dok sa druge strane radnici ostaju bez posla, zatvaraju se fabrike, zdravstveno osiguranje postaje nedostupno, bolnice nemaju anestezije, ljudi umiru od posledica zagađenja itd.

Da li je gest pobune zaista izgubljen? Šta bi se dogodilo kada bi se kolektivno u isto vreme zaustavili pokazali srednji prst i stajali tako neko vreme? Predlažem eksperiment. Izaberimo za početak neki značajan datum. Da vidimo... Na primer, ako govorimo o lokalnoj akciji mogao bi to da bude novi dan Pančeva (Od 2001. godine kao dan opštine Pančevo obeležava se 8. novembar, jer je tog dana 1918. godine vojska Kraljevine Jugoslavije prešla Dunav i oslobodila Pančevo od Mađarske okupacije, umesto 6. oktorba dana kada su Pančevo oslobodili partizani od okupacije nemačkog Rajha 1944. godine, kao deo kampanje sistematske marginalizacije antifašističke borbe i nametanja novog nacional-fašističkog srpskog identiteta. Ovaj novi dan grada je posebno problematičan jer je Pančevo multi-nacionalna zajednica u kojoj veliki procenat stanovništva čine pripadnici mađarske nacionalne zajednice). Neka bude tačno u podne:)